जागिर गर्न थालेको ३४ बर्ष भयो । धेरै बर्ष सुदूरपश्चिमका केही जिल्लामा काम गर्ने अवसर उनलाई प्राप्त भयो । आयुर्वेदिक क्षेत्रमा उल्लेखनीय काम गरेका कारण जनसेवा श्री पुरस्कारबाट सम्मानित र आयुर्वेदिकमा विद्यावारिधी समेत गरी सेकेका र हाल सुदूरपश्चिम प्रादेशिक आयुवेर्दिक चिकित्सालयमा मेडिकल सुपरिटेन्डेन्टको जिम्मेवारीमा रहेका डा. राम कामेश्वर ठाकुरसँग निशाना न्युजले सुदूरपश्चिमको आयुर्वेदिकको अवस्था लगायतका बिषयमा आधारित कुराकानी प्रस्तुत गरेको छ ।
सुदूरपश्चिम  प्रादेशिकआयुर्वेदको अवस्था कस्तो छ ?
यहाँको अवस्था विकसित हुँदै छ। विशेषज्ञ सेवा पूर्ण नभएपनि भएको जनशक्तिले राम्रै काम गरिरहेका छौँ । पञ्चकर्म,क्षरसुत्रको सेवा दिइरहेकै छौँ । इनडोरमा पनि बिरामी भइनै रहेक छन् । समग्ररुपमा भन्ने हो भने हामी अगाडि बढ्ने प्रकृयामा छौँ । सुरुवाती चरणका हिसावले ठीकै भन्नुपर्ने अवस्था छ ।
अन्य प्रदेशको तुलनामा यहाँको आयुर्वेदको अवस्था कमजोर भन्नु हुन्छ ? यस्तो हुनाको कारण के हो ?
सही कुरा हो । म आफैले पनि यो कुरा भन्ने गरेको छु । आयुर्वेद होस या अन्य कुराको विकास हुने भनेको उच्च स्तरको जनशक्ति भएर हुने हो । अहिले यहाँ त्यसको अभाव मैले देखेको छु । अन्य प्रदेशमा विज्ञहरु छन् पनि विज्ञापन पनि भइरहेको छ । यहाँ त्यो अवस्था नभएकाले हामी अलि पछाडि परेकै छौँ ।
चिकित्सालयबाट के सेवा दिइरहनुभएको छ ?
पहिले ओपीडीमा केन्द्रीत थियौँ । त्यसपछि पञ्चकर्म सुरु ग¥यो । अहिले क्षारसुत्र सेवा पनि सञ्चालनमा छ । इन्डोर पनि विकास हुँदै छ । त्यसको साधन स्रोत पनि जुटाइरहेका छौँ । यो सँगै होमियोपेथी सेवा पनि भइरहेका छ । नागरिक आरोग्यबाट पनि सेवा दिइरहेका छौँ । स्वस्थ जीवन यापनका लागि पालिकाहरुमका गएर सेवा दिइरहेका छौँ । निकट भबिष्यमै स्वास्थ्य शिविर पनि सञ्चालन गर्छौँ । प्रचार प्रसार गरेर यहाँ गाउँघरका बिरामी कसरी ल्याउने भन्नेमा लागिरहेका छौँ ।
पछिल्लो समय बिरामीको आकर्षण कस्तो रहेको छ ?
सुरुसुरुमा बिरामी बढी आउने गरेका थिए । बीचमा कम भएको थियो । पछिल्लो समय यहाँ बिरामीको चाँप बढ्दै गएको छ । सुरु सुरुमा निशुल्क शिविर भएकाले पनि बिरामी बढेका थिए । बीचमा शुल्क लिन थालेपछि घटेका थिए । शुल्क भएपनि स्तरीय सेवा दिइरहेका छौँ । त्यसकारणले पनि अहिले बिरामी बढिरहेका छन् । स्वास्थ्य सेवा आवश्यक हुने बिरामी आइ नै रहेका छन् ।उच्च स्तरीय सेवा दिइरहेका छौँ । सेवा पनि विस्तार हुँदै गएको छ । केही महिना अगाडि सुरु भएको क्षारसुत्र सेवाले बिरामी बढेका छन् ।
यहाँको औषधिजन्य जडिबुटी सस्तो बाहिर जाने गरेको र महंगोमा आउने गरेको छ । यसलाई रोक्न के गर्नुपर्छ जस्तो लाग्छ ?
यसलाई प्रदेश सरकारले ल्याएको नीति तथा कार्यक्रममा पनि समेटिएको छ । नागरिकको प्रबद्र्धन गर्ने,यहीँ जडिबुटी प्रशोधन गर्ने कुरा पनि अगाडि बढेको छ । जहाँ जडिबुटी उत्पादन हुन्छ । गाउँबाट त्यहाँका नागरिकले ज्यानको बाजी लगाएर संकलन गर्छन् । नेपालमा त्यसको खपत नहुँदा भारतमा बेच्नुपर्ने बाध्यता थियो । सस्तोमा यहाँबाट जडिबुटी किनेर भारतले लैजाने र त्यहाँ ग्रेडिङ मात्रै गरेर फेरि नेपालमा महंगोमा आउने गरेको छ । सेवाग्राही सम्म पुग्दा धेरै महंगो भएर पुग्छ । यहाँ संकलन केन्द्र भएको भए त्यहाँबाट सिधै उत्पादन केन्द्रमा जाने भएको भए धेरै सस्तो पर्न जान्थ्यो । अब यो कुराको छिट्टै अन्त्य हुन्छ जस्तो लागेको छ ।
सुदूरपश्चिममा आयुर्वेदिक क्षेत्रको विकास नहुनुको कारण के हो जस्तो लाग्छ ?
प्रदेश सरकारले आफ्नो स्तरबाट यो कुरालाई अगाडि बढाउनु पर्ने हो । अरु अस्पतालहरु जनजनसम्म पुगेको छ । एउटा आयुर्वेदिक स्वास्थ्य केन्द्र जिल्ला÷जिल्लामा छ । त्यसपछि प्रत्यक जिल्लामा दुईदेखि चार वटा औषधालयहरु छन् । अहिले आएर नागरिक आरोग्य केन्द्र पनि खुलेका छन् । नागरिक आरोग्य केन्द्र गाउँगाउँमा भयो भने औषधालयहरु पनि पालिका पालिकामा भयो भने सेवाग्राहीलाई सहज हुने थियो ।