धनगढी । सुदुरपश्चिम प्रदेशमा आयुर्वैदिक उपचारप्रति नागरिकको आकर्षण बढ्दै गएको छ । कैलालीको धनगढी उपमहानगरपालिका १३ राजपुरमा रहेको प्रादेशिक आयुर्वैद चिकित्सालयमा सेवा लिन आउने सेवाग्राहीको संख्या पछिल्ला बर्षमा उल्लेख्य रुपमा बढेको तथ्यांकले देखाएको छ । चिकित्सालयका निमित्त मेडिकल सुपरिटेन्डेन्ट डा. ओम प्रकाश कलौनीका अनुसार स्थापना भएको करिब तीन बर्षको अवधिमा चिकित्सालयले आफनो सेवा र उपचारको दायरा विस्तार गर्दै लगेको छ ।

हाल चिकित्सालयमा ५० शैयाको अन्तंरंग सेवा संचालनमा रहेको छ भने ८ जना चिकित्सक र १ जना होमडेलि चिकित्सक कार्यरत छन् । चिकित्सालयको तथ्यांक अनुसार आर्थिक बर्ष २०८०।८१ मा २७ हजार २३७ जनाले सेवा लिएका थिए । आर्थिक बर्ष २०८१।०८२ मा यो संख्या बढेर ३५ हजार ६८१ पुगेको थियो । यस्तै आर्थिक बर्ष २०८२।०८३ मा थप करिब १२ हजार सेवाग्राही बढ्दै ४८ हजार १६५ जनाले सेवा लिएका छन् । यसले आयुर्वेदिक उपचारप्रति नागरिकको विश्वास र आकर्षण बढ्दै गएको देखाउछ । डा. कलौनीका अनुसार चिकित्सालयमा आयुर्वेद तथा वैकल्पिक चिकित्साका विभिन्न् सेवा उपलब्ध छन् । रोग निदानका लागि आधुनिक प्रविधिको समेत प्रयोग भईरहेको छ । चिकित्सालयमा प्रयोगशाला,अल्ट्रासाउण्ड,ईसीजीलगायतका स्वास्थ्य परीक्षणका सुविधा उपलब्ध छन् । त्यस्तै पञ्चकर्म,क्षारसुत्र,जलौका विधिबाट उपचार गरिदै आएको छ ।

आयुर्वेदलाई केवल रोग लागिसकेपछि उपचार गर्ने पद्धतिका रुपमा मात्र बुझन् नहुने डा. कलौनीको धारण छ । उनका अनुसार आयुर्वेदको ठुलो हिस्सा स्वास्थ्य प्रबद्धनमा केन्द्रित छ । रोग लाग्नु अघि नै स्वस्थ्य जीवनशैली अपनाउने, स्वास्थ्यको स्तर वृद्धि गर्ने तथा समग्र स्वास्थ्य कायम राख्ने प्रवद्र्धनात्मक,प्रतिकारात्मक,पुनस्र्थापनात्मक अवधारणालाई आयुवैदले आत्मसात गरेको छ । चिकित्सालयको अन्तरंग सेवामा पक्षपात तथा बाथरोगका विरामीको संख्या उल्लेख्य रहेको छ । िफजियोथेरापी सेवाका लागि मात्रै दैनिक २५ जना सेवाग्राही आउने गरेका छन् ।
पछिल्लो समय पञ्चकर्म आयुर्वेद उपचारको महत्वपुर्ण विधि भएको उनको भनाई छ ।

दीर्घरोगी, नासम्बन्धी समस्या कमलपित्त,मुटुसम्बन्धी समस्या तथा क्यान्सरलगायतका बिरामीसमेत चिकित्सालयमा उपचारका लागि आउने गरेका छन् ।
जडीबुटीबाट औषधी उत्पादनको सम्भावना
सुदुरपश्चिम प्रदेश आयुर्वेद उपचारको क्षेत्रमा मात्रै नभई जडीबुटी उत्पादन र औषधी निर्माणका हिसाबले पनि सम्भावनायुक्त प्रदेश हो । प्रदेशमा पाइने जडीबुटीलाई कच्चा पदार्थका रुपमा मात्र बाहिर पठाउने भन्दा त्यसको प्रशोधन गरी प्रदेशमै औषधी उत्पादन गर्नुपर्ने आवश्यकता डा. कलौनीले औल्याएका छन् ।
प्रदेश सरकारको नीति तथा कार्यक्रममा प्रादेशिक आयुर्वेदिक औषधी उत्पादन केन्द्र स्थापना गर्ने अवधारणा समेटिएको छ। सोहीअनुसार गत आर्थिक वर्षमा ३१ प्रकारका जडीबुटीमध्ये १२ प्रकारबाट औषधी उत्पादन गर्ने योजना तथा कार्यक्रम अघि बढाइएको उनले बताए। यसका लागि करिब ३२ लाख रुपैयाँ बराबरको जडीबुटी खरिदसमेत गरिएको छ।
सुदूरपश्चिममै उपलब्ध जडीबुटीबाट औषधी उत्पादन गर्न सक्यौ भने यो प्रदेशकै ब्रान्ड बन्न सक्छ, डा . कलौनीको भनाइ छ।
स्थानीय जडीबुटीलाई प्रशोधन गरी औषधी उत्पादन र ब्रान्डिङ गर्न सके यस क्षेत्रका जडीबुटीको माग र मूल्य दुवै बढ्न सक्ने उनको विश्वास छ। यसले स्थानीय स्तरमा रोजगारी सिर्जना गर्नुका साथै जडीबुटी उत्पादक किसानलाई समेत आर्थिक रूपमा लाभान्वित गर्न सक्ने देखिन्छ।