कञ्चनपुर । विश्वकै दुर्लभ मानिएका जलचर प्राणीको बासस्थान रहेको प्याराताल ओझेलमा पर्न थालेको छ । कञ्चनपुरको पुनर्वास नगरपालिका- ८ र ९ मा पर्ने प्यारातालमा राज्यको ध्यान जान नसक्दा ओझेलमा पर्न थालेको हो ।
६ किलोमिटर लम्बाई, ७० मिटर चौडाइ ,१५ फिट गहिराइ रहेको प्यारातालमा विश्वकै दुर्लभ मानिएका वद,पहेलोधुरे,कछुवा जस्ता जलचर प्राणीहरु पाइने गरेका छन् । तर यस्को खोज अनुसन्धान,संरक्षण सम्बर्धनमा राज्यको ध्यान जान नसक्नुले जलचर प्राणीको अस्तित्व संकटमा पदै गएको स्थानीय बताउँछन् ।
तालमा जलकपुर जस्ता प्राकृतिक माछाहरु रहेको प्याराताल प्रबर्धन तथा संरक्षण समितिका अध्यक्ष दिपेन्द्र बस्नेतले निशाना न्युजलाई जानकारी दिए । तालको महत्वको बारेमा जानकारी नहुँदा मानव चहलपहलका कारण जलचर प्राणीको अस्तित्व खतरामा पर्ने डर पैदा भएको उनले बताए । खोज अनुसन्धान हुन नसकेको र यहाँ धैरै प्रकारका जलचर प्राणी हुन सक्ने उनको भनाइ छ ।
ताल संरक्षणका लागि राज्यलाई दवाव दिने उदेश्यले २०८० असार २० गते समितिले केही कामको सुरुवात गरेको उनले बताए । ‘माछा,गोही ,वद, कछुवा,चितलको प्रतिमा निर्माण गरेका छौँ’ उनले भने ‘मयुर,सिमकुखुरा,पाटेबाघको प्रतिमा निर्माण हुने क्रममा रहेको छ ।’
तालको प्रबर्धनका लागि गतवर्ष संघीय सरकारको बिनियोजित बजेट ९० लाख थियो । पुनर्वास नगरपालिकाले बोलपत्र आब्हान गर्दा ७३ लाखमा ठेक्का स्वीकृत भएको उनले बताए । ११० मिटर तटबन्धन हुनु पर्नेमा ८५ मिटर निर्माण भएको छ,माटो भरान,सभागृह निर्माणका काम भएको छ । निर्माण हुन बाँकी २५ मिटर तटबन्धन तिहारपछि सम्पन्न भइसक्ने उनले बताए । पहिले स्थानीयले ताल अतिक्रमण गरेर धानबाली लगाउने काम भएका र यहाँ कामको थालनी पछि अतिक्रमण हुन कम भएको उनको भनाइ छ ।
भारतीय पक्षले तालको केही भाग आफ्नो दाबी गर्दै
बिगतका वर्षहरुमा भारतीय एसएसबीले यहाँका स्थानीयलाई दु:ख दिने गरेको थियो । उनीहरुसंग कुरा राखेपछि केही कम भएको बस्नेतले बताए । २०६० सालमा नेपाल भारतको संयुक्त सर्भे टोलीका कारण यो क्षेत्र विवादमा परेको उनको भनाइ छ । उनले भने ‘तालमा भारतको आँखा परेको छ । यहाँ दुर्लभ जलचर प्राणीको बासस्थान र प्याराताल दुधुवा नेशनल पार्कसंग नजिक हुनुले भारतको आँखा परेको हो ।’ ‘यो धेरै सम्भावना बोकेको क्षेत्र पनि हो यहाँ मयुर, पाटेबाघ ,जरायो,गोही,जस्ता प्राणी रहनुले पनि यस्को महत्व धेरै छ’ उनले भने ।
आउने दिनमा पर्यटकको गन्तव्य बन्ने क्षेत्र भएका कारण पनि भारतीयले हस्तक्षेप गर्दै आएको उनको भनाइ छ । १९५ नम्बर पिल्लर भारतीय एसएसबीले गाइब गरी १९४ नम्बर पिल्लरको पश्चिम तिरको नेपालको आधा भाग उनीहरुले दावी गदै आएको उनले बताए । उनले भने ‘दाबी गरेको भूभाग तालको आधा जती आउँछ । जिपीएसबाट नाप्दा पनि सोही भागलाई आधार मान्दै भारतीयले ताल क्षेत्रको केही भाग आफ्नो मान्दछ ।’
सो क्षेत्रमा २०६२ सालमा भारतीय एसएसबीले तारबार नै निर्माण गरेको र पछि स्थानीयले भत्काइ दिएको बस्नेतको भनाइ छ । ‘ठूलो समस्या भनेको नै यो क्षेत्रमा राज्यको ध्यान जान नसक्नु नै हो’ उनले भने ‘समयमा राज्यले आफ्नो सीमा स्तम्भको रक्षा गर्न र सीमा समस्या समाधानमा आवश्यक पहल लिन जरुरी रहेको देखिन्छ ।’
