धनगढी । सुदूरपश्चिममा यतिबेला गौरा पर्वको रौनकता छाएको छ । बिहीबार विरुडा पञ्चमीबाट सुरु भएको गौरा पर्वले रौनकता छाएको छ । आज गौरा पर्वको मुख्य दिन दुर्वाष्टमी अर्थात् अठ्यावाली मनाइँदैछ ।
सुदूरपश्चिबासीको मौलिक एवं सांस्कृतिक पर्व गौरा खासगरी महिलाहरूले मनाउने महत्वपूर्ण पर्व हो । यसलाई ठाउँअनुसार फरकफरक ढंगले भन्ने गरिन्छ । कतै गोरा, कतै गौरा, कतै गमरा भन्ने गरिन्छ ।
परम्परादेखि सुदूरपश्चिमका पहाडी जिल्लाहरूमा मनाइने धार्मिक एवं सांस्कृतिक महत्व बोकेको गौरापर्वले विस्तारै आफ्नो क्षेत्र गर्दैै गएको छ । बसाइँसराइँसँगै पश्चिम तराईका कैलाली र कञ्चनपुर झरेको गौराले पछिल्लो समय संघीय राजधानी काठमाण्डौँमा समेत प्रभाव जमाउन थालेको छ ।
पहिलेपहिले तराईका कैलाली र कञ्चनपुरका पनि केही ठाउँहरूमा मात्रै मनाइने गौरापर्व अहिले भने धेरै ठाउँहरूमा हर्षोल्लासका साथ मनाउने गरेको पाइन्छ । अहिले सुदूरपश्चिमेलीहरुको बसोबास रहेको अस्ट्रेलिया, अमेरिकालगायतका देशमा समेत गौरा पर्व मनाउन थालेका छन् ।
खासगरी पहिलेदेखि सुदूरपश्चिमका पहाडी जिल्लाहरू दार्चुला, बैतडी, डडेल्धुरा, डोटीमा गौरा पर्व बढी मनाउने गरेको सुदूरपश्चिमाञ्चल साहित्य समाजका अध्यक्ष तीर्थराज पाण्डेयले बताए ।
उनले बाजुरामा गौरा नमनाउने गरेको र पछिल्लो समय विस्तार हुँदै जाँदा अछाम र बझाङका केही स्थानमा मात्रै गौरा मनाउने गरेको बताए । पहाडी जिल्लाहरूबाट बसाइँसरी कैलाली र कञ्चनपुर आएकाहरूले विगत लामो समयदेखि गौरा पर्व मनाउँदै आएको पाण्डेय बताए ।
‘कैलालीमा पहिले केही सीमित ठाउँमा मात्रै गौरा मनाउने गरेको देखेको थिएँ, अहिले थुप्रै ठाउँमा मनाइन्छ, टोलैपिच्छे गौरा मनाउने गरिएको छ’, उनले भने–‘अहिले यहाँ मात्रै होइन् काठमाडौं तथा विदेशमा अमेरिका, अस्ट्रेलियामा रहेका सुदूरपश्चिमेलीहरूले पनि गौरा मनाउन थालेका छन् ।’
‘गौरा मनाउने तरिका भने ठाउँअनुसार फरकफरक रहेको रहेको छ । तर, त्यसको मूल मर्म एउटै हो’, उनले भने,–‘गौरामा नारीको सकृयता बढी हुने भएकाले यो नारीप्रधान पर्व पनि हो ।’
गौरा पर्वमा शिव र पार्वतीको पूजा गर्नाले मनोकामना पूरा हुने धार्मिक विश्वास रहेको उनले बताए । पञ्चमीमा तामाको भाँडोमा बिरुणा (चना, गहत, गुराँस, सानो केराउ, ठूलो केराउ) भिजाउने उनले बताए ।
‘भिजाएको विरुणा व्रतालु महिलाहरूले षष्ठीको दिन नजिकैको धारा, कुवा, पोखरीमा लगेर धुने गर्छन्’ उनले भने –‘सप्तमीको दिन महिलाहरूले धानखेतमा गएर ल्याएको अपामार्ग, बलु, साउँ लगायतका बिरुवाहरू मिलाएर बनाएको गौरा र महेश्वरको प्रतिमा फाग,सगुन गाउँदै सँगसँगै गौरा राख्ने घरमा ल्याउने चलन छ, त्यो दिन गौराको पूजा गरिन्छ ।’
‘व्रतालु महिलाहरूले अष्टमीको दुबो धागोको पूजा गर्नुका साथै गौरा र महेश्वरको विवाह गर्ने गरिन्छ’ उनले भने,‘गौरामा देउडा खेल्ने, चैत, धुमारी, फाग गाउने गरिन्छ ।’
पछिल्लो समय गौरा पर्व फैलिँदै गएको भए पनि मौलिकता भने हराउँदै गएको उनको भनाइ छ । मौलिक लोक संस्कृति जगेर्ना गर्न सबैले जोड दिनुपर्ने र पछिल्ला पिढीमा संस्कृति पुस्तान्तरण गर्न आवश्यक रहेको उनको भनाइ छ ।
