धनगढी । सुदूरपश्चिम प्रदेशका कैलाली र कञ्चनपुरका रानाथारू बस्तीमा यतिबेला सावन डोलाको रौनक छाएको छ। रानाथारू समुदायको तिज पर्व नजिकिएसँगै गाउँघरमा रङ्गीचङ्गी डोला (पिङ) बनाएर महिला तथा युवायुवती रमाउन थालेका छन्।
रानाथारू समुदायमा तिज आउनुभन्दा करिब १५ दिनअघिदेखि डोला बनाउने र सामूहिक रूपमा खेल्ने परम्परा छ। ध्वजापताका र विभिन्न रङले सजाइएका डोलामा विशेषगरी साँझपख महिला दिदीबहिनी परम्परागत वेशभूषामा सजिएर गीत गाउँदै रमाउने गर्छन्।
धनगढी उपमहानगरपालिका–१० घुइयाँघाटका रामदिन रानाका अनुसार गाउँमा अहिले सावन डोलाको चहलपहल बढेको छ। “विशेष गरेर साँझपख महिलाले डोला झुल्दै रमाउँछन्,” उनले भने, “अब तिजसम्मै यो क्रम चल्छ।”
रानाथारू समुदायले दसैँ–तिहारभन्दा तिज पर्वलाई विशेष महत्व दिँदै आएको छ। महिलाले मनाउने तिजभन्दा केही समयअघि नै साउनमा रानाथारू समुदायका महिलाले आफ्ना भाइभतिजाको दीर्घायुको कामना गर्दै व्रत बस्ने र तिज मनाउने परम्परा रहेको छ।
तिजको अवसरमा गाउँका महिला दिदीबहिनी सामूहिक रूपमा गीत गाउँदै डोला खेल्ने र रमाउने गर्छन्। सावनको डोला गाउँका अगुवा भलमनसा ९भलमन्सा० को घर वा सार्वजनिक स्थानमा बनाउने चलन रहेको छ।
महिलाहरू सामूहिक रूपमा डोलामा बस्ने भएकाले डोला बलियो बनाउन काठका खम्बा र मोटो डोरी प्रयोग गरिन्छ। चारवटा बलिया खम्बा गाडेर त्यसमा मोटो डोरीको सहायताले काठको फ्ल्याक राखी डोला तयार पारिन्छ। त्यसलाई रङ्गीचङ्गी बनाएर आकर्षक रूपमा सजाउने गरिन्छ।
घुइयाँघाटका वृद्ध बालिकराम रानाका अनुसार सावनको डोला बनाउन चारवटा खम्बा, एउटा काठको फ्ल्याक र बलियो डोरी आवश्यक पर्छ। “सावनको महिनामा गाउँका महिला, बालबालिका र युवासमेत डोलामा रमाउने गर्छन्,” उनले भने ।
रानाथारू समुदायको यो मौलिक परम्पराले गाउँघरमा सांस्कृतिक रौनक थप्नुका साथै नयाँ पुस्तालाई आफ्नो संस्कृति र परम्परासँग जोड्ने कामसमेत गर्दै आएको छ।
