धनगढी- नौ वर्षअघि गाउँमा खानेपानी आयोजनाको निर्माण सुरु हुँदा धनगढी उपमहानगरपालिका–१५, कनरीका बासिन्दा स्वच्छ पानी पिउन पाउने आशमा थिए । करिब नौ सय घरधुरीमा खानेपानी सुविधा पु¥याउने लक्ष्यसहित सरकारको नौ करोड रुपैयाँको लागतमा कनरी खानेपानी योजनाको निर्माण सुरु गरिएको थियो । तर आयोजना निर्माणमा ढिलाइ भएपछि स्थानीय निराश छन् । नल्काको पानी पिउनुपर्ने उनीहरुको बाध्यता हटेको छैन ।
आयोजनाका लागि बोरिङ गरेर जमिनमुनिबाट निकालिएको पानी तीन वर्षदेखि खेर गइरहेको छ । त्यसलाई जम्मा गरेर उपभोक्ताका घरसम्म पु¥याउन ट्यांकी बनाउने र पाइपलाइन बिच्छ्याउने काम हुन सकेको छैन । पानी वितरण गर्न आवश्यक १५ किलोमिटर पाइप लाइनमध्ये हालसम्म करिब तीन सय मिटरमामात्र पाइप बिच्छ्याउने काम पूरा भएको छ ।
‘घरघरमा स्वच्छ पानी आउँछ भनेर सुशी थियौँ, तर अहिलेसम्म न धारा जोडिए, न ट्यांकी बन्यो’ स्थानीयबासिन्दा जयप्रकाश चौधरीले भने, ‘बोरिङ गरेर निकालेको पानी पनि खेर गइरहेको छ, हामीले नक्लाकै प्रदुषित पिउनु परेको छ ।’ गाउँमा धेरैजसोका घरका नल्काको पानीमा गन्ध आउने, भरेर केही समय राख्दा पहेँलो हुने गरेको उनी बताउँछन् । ‘परीक्षण त गरेका छैनौँ तर हेर्दा नल्काको पानी खानयोग्य देखिदैन ।’ चौधरीले भने ।
खानेपानी तथा सरसफाइ डिभिजन कार्यालय धनगढीका अनुसार नौ वर्षसम्म यो आयोजनाको भौतिक प्रगति करिब १४ प्रतिशत छ । लागतको २० प्रतिशत उपभोक्ताको श्रमदानसमेत गरी कुल आठ करोड रुपैयाँ लागतमध्ये सरकारले हालसम्म करिब ७० लाख बजेटमात्र दिएको छ ।
टीकापुर नगरपालिका–९, स्थित बागेश्वरी प्रगति सिर्जनशील टोलमा निर्माणाधीन खानेपानी आयोजना पनि अलपत्र छ ।
करिब नौ वर्षअघिनै सुरु भएको यो आयोजनाको भौतिक प्रगति अहिले १० प्रतिशतको हाराहारी रहेको खानेपानी डिभिजन कार्यालय धनगढीका निमित्त प्रमुख गणेशप्रसाद उपाध्यायले बताए । छ करोड रुपैयाँ लागत रहेको हालसम्म आएको ४० लाख बजेटले एउटा बोरिङ गाड्ने र पर्खाल बनाउने काममात्र भएको उनले जानकारी दिए ।
पर्याप्त बजेट नआउँदा काम अगाडि बढाउन समस्या भएको उपाध्यायले बताए । यो आयोजनाका लागि चालु आर्थिक वर्षमा पाँच लाख बजेट आएको डिभिजन कार्यालयले जनाएको छ । ‘गत वर्ष पनि पाँच लाखनै थियो’ उनले भने, ‘छ करोडको आयोजनाका लागि एक वर्षमा पाँच लाख बजेटले के काम हुन्छ ?’
कनरीको खानेपानी योजनाका लागि संघीय सरकारले यस वर्ष १० लाखरुपैयाँ विनियोजन गरेको छ । १० लाखले ट्यांकी बनाउन संभव नभएकाले उक्त रकमबाट जतिपुग्छ पाइपलाइन बिच्छ्याइने उपभोक्ता समितिका सचिव राधेश्याम रानाले बताए । आयोजनाको दुई लाख २५ हजार लिटर क्षमताको ट्यांकी बनाउनमात्र एक करोड ३५ लाख लाग्ने स्टीमेट रहेको उनले बताए ।
कैलाली, कञ्चनपुरमा संघीय सरकारले सुरु गरेका करिब तीन दर्जन खानेपानी आयोजना बजेट अभावका कारण लामो समयदेखि अलपत्र परेका छन् । संघअन्तर्गत कैलालीमा ४१ र कञ्चनपुरमा ३७ वटा खानेपानीका आयोजना निर्माणाधीन छन् । तीमध्ये आधा योजना लामो समयदेखि बजेट अभावको मारमा रहेका निमित्त डिभिजन प्रमुख उपाध्यायले बताए ।
‘योजना संख्या धेरै भयो, बजेट थोरै आउँछ’ उनले भने, ‘दुई जिल्लाका ७८ मध्ये आधा योजनाको काम बजेट अभावले प्रभावकारीरुपमा अगाडि बढाउन सकिएको छैन ।’ ती योजनामा बजेटको सुनिश्चितता नभएकाले ट्यांकी निर्माणको ठेक्का पनि अगाडि बढाउन नसकिएको उनले बताए । आएको थोरै बजेट पर्खाल निर्माण र बोरिङ राख्नमा खर्च गर्ने गरिएको उनले बताए ।
सरकारले पर्याप्त बजेट विनियोजन नगर्दा करिब दशकअघि सुरु भएको धनगढी–१६, स्थित भादा खानेपानी आयोजनाको प्रगति पनि निराशाजनक छ । उपभोक्ताको श्रमदानसमेत गरी छ करोड लागतको आयोजनाले पर्याप्त बजेट नपाउँदा भौतिक प्रगति १५ प्रतिशतमा छ । हालसम्म एउटा बोरिङ गाड्ने तथा आयोजनाको कार्यालय भवन र पर्खाल निर्माणको काममात्र भएको खानेपानी डिभिजन कार्यालय धनगढीले जनाएको छ । छ सय घरधुरीमा खानेपानी पु¥याउने भादा खानेपानी आयोजनाको लक्ष्य छ ।
चालु वर्षमा बजेट कटौती
दुई जिल्लामा सञ्चालित खानेपानी आयोजनाहरुका लागि गत वर्षको तुलनामा यस वर्ष बजेट कटौती भएर आएको डिभिजन कार्यालयले जनाएको छ । निमित्त प्रमुख उपाध्यायका अनुसार गत वर्ष करिब ४० करोड बजेट आएकोमा यस वर्ष साढे २५ करोडमात्र आएको छ । ७८ मध्ये आवश्यकताअनुसार बजेट आएका आधा योजना भने सम्पन्न हुने चरणमा रहेका उनले बताए ।
संघका खानेपानीका सबै योजना सम्पन्न गर्न करिब चार अर्ब बजेट आवश्यक पर्ने उनले बताए । खानेपानीका आयोजनामा कुल लागतको २० प्रतिशत स्थानीय उपभोक्ताले श्रमदान गर्नुपर्छ । यस वर्ष संघीय सरकारको शशर्त अनुदानमा खानेपानी सेवा विस्तार तथा पुनस्र्थापना कार्यक्रमअन्तर्गत दुई जिल्लामा थप १५÷१५ वटा खानेपानीका योजना आएका डिभिजन कार्यालयले जनाएको छ । कार्यालयका अनुसार कैलालीमा करिब ८० प्रतिशत जनसंख्यामा खानेपानीको आधारभूत सुविधा पुगेको छ ।
