धनगढी- सामुदायिक विद्यालयमा पनि अङगे्रजी माध्यमबाट पठन–पाठन गराउन पाइने भएपछि अहिले सामुदायिक विद्यालयहरूले अंग्रजी र नेपाली माध्यमबाट पठन–पाठन सुरु गरेका छन् । कैलालीको गोदावारी नगरपालिका वडा नम्बर ५ बरबट्टामा रहेको श्री नवदुर्गा आधारभूत विद्यालयले पनि यी दुवै माध्यमबाट पठन–पाठन गरिरहेको छ ।

२०६५ सालदेखि बालविकासबाट सुरुवात गरेको विद्यालयले अहिले कक्षा ५ सम्म पठन–पाठन गराउँदै आइरहेको छ । २०६५ सालदेखि २०७० सालसम्म बाल विकाससँगै कक्षा १ देखि कक्षा ३ सम्म पठाइयो र २०७१ सालदेखि कक्षा कोठा बढाएर कक्षा ५ सम्म पढाउन थालियो । पाँच वर्षसम्म नेपाली माध्यममा पठन–पाठन गराउँदै आइरहेको यस विद्यालयले २०७५ सालदेखि अंगे्रजी माध्यमबाट पठन–पाठन सुरुवात गरेको हो ।

यस विद्यालयले पिजी कक्षादेखि कक्षा ५ सम्म अंग्रेजी र नेपाली माध्यमबाट पठन–पाठन गराउँदै आइरहेको छ । कुनै समय विद्यार्थी नहुँदा विद्यालय नै बन्द हुने अवस्थामा अंग्रेजी माध्यम अपनाइयो । जसले गर्दा विद्यार्थी बाहिर जान मात्रै रोकिएनन् बोर्डिङ स्कुल गएका कतिपय विद्यार्थीहरू फिर्तासमेत भए । अहिले विद्यालयमा पिजीदेखि कक्षा ५ सम्म १७० भन्दा बढी विद्यार्थी छन् ।

अंग्रेजी माध्यबाट पठन–पाठन सुरुवात गरेपछि विद्यालयमा विद्यार्थीको संख्या बढ्दै गइरहेको विद्यालयका प्रधानाध्यापक वीरबहादुर बिष्टले बताउँछन् । आफ्नो विद्यालयले बोर्डिङ स्कुलसँग प्रतिस्पर्धा गरिरहेको भन्दै उनले भने, ‘अंग्रेजी माध्यमले विद्यार्थी बढे भने अभिभावक पनि खुसी छन् । यसलाई अझै कसरी स्तरोन्नति गर्ने भनेर सोच्न थालेका छन् ।’ अब माघ महिनादेखि दिउँसोको होस्टल सञ्चालन गर्ने तयारी पनि भइरहेको प्रधानाध्यापक बिष्टले बताए ।

लाग्दैन शुल्क
अहिले पनि कतिपय सामुदायिक विद्यालयमा अंग्रेजी माध्यम लागु गरेको भन्दै अतिरिक्त शुल्क लिने गरेको पनि देख्न र सुन्न पाइन्छ । तर यस विद्यालयले भने विद्यार्थीबाट एक रुपैयाँ पनि लिँदैन । अभिभावकहरूले आफ्ना बालबालिकाकाहरुका लागि बोर्डिङमा हुने पढाई सामुदायिक विद्यालयबाट निःशुल्क प्राप्त गरिरहेका छन् ।

जसले गर्दा अभिभावक पनि दंग छ । स्थानीय अभिभावक सुनिता आउजीले घर नजिकैको सरकारी स्कुलबाट बच्चाहरूले राम्रो शिक्षा प्राप्त गरिरहेकोमा खुशी व्यक्त गरिन् । ‘महँगो पैसा तिरेर बोर्डिङ स्कुलमा पढाउनु भन्दा त्यही पढाई सरकारी विद्यालयमै हुन्छ भने किन बच्चाहरूलाई बोर्डिङमा हाल्ने रु’ उनले भनिन् ।

राम्रो पढाइसँगै शुल्क पनि नलाग्ने भएपछि अहिले बोर्डिङ स्कुल भन्दा आफ्नो स्कुलमा विद्यार्थी धेरै भएको प्रधानाध्यापक बिष्टले बताए । ‘कतिपय बोर्डिङ स्कुलबाट विद्यार्थीहरू फर्केर पनि आएका उदाहरण छन् । गत वर्ष धेरै नै विद्यार्थीहरू बोर्डिङबाट फर्किएर आएका छन् । अहिले समग्रमा बोर्डिङले दिने शिक्षा हामीले यही दिइरहेका छौँ,’ उनले भने ।

तह थप्नुपर्ने अवस्था
सुरुमा विद्यार्थीको संख्या घटन थालेपछि तल्लो कक्षाको सुधारका लागि ध्यान दिन थालियो । जसको प्रसासस्वरुप पिजीदेखि अंग्रेजी पढाउन सुरु गरियो । अहिले विद्यार्थीको आकर्षण बढेपछि माथिल्लो कक्षा थप्नका लागि लाग्नुपर्ने अवस्था आइसकेको छ । प्रधानाध्यापक विष्टका अनुसार अहिले अंग्रेजी माध्यममा पढेका विद्यार्थीहरू कक्षा ५ सम्म पुगिसकेकाले अब कक्षा बढाउनु जरुरी छ ।

विद्यालयमा अहिलेको आवश्यकता भनेको भवन नै रहेको उनले बताए । चार कोठाको भवन भयो भने कक्षा ८ सम्म पठन–पाठन सञ्चालन गर्न मिल्छ तर भौतिक पूर्वाधार नभएर खुम्चिएर बसेको उनले बताए । भौतिक पूर्वाधार हुँदा साथ कक्षा ८ सम्म पठन–पाठन गर्न पाउने अनुमति लिन सकिने उनले बताए ।

‘विद्यार्थीहरूको चाहना पनि यही पढ्न पाए हुन्थ्यो भन्ने छ । अभिभावले पनि यतै कक्षा बढाउनुपर्छ भन्ने छलफल चलाएका छन् । तर पहुँच नहुँदा सफल भइँदैन कि भन्ने लागिरहेको छ, उनी भन्छन् । विद्यालय राम्रो बनाउन समुदायका मानिसहरू पनि आएर श्रमदान गर्न गरेका छन् । स्थानीय तहले शैक्षिक सामग्री व्यवस्थापन भनेर केही खर्च दिने गरेको छ । विद्यालयको अन्य स्रोत केही नहुँदा समस्या छ, जुन कुरा अभिभावकले पनि बुझेका छन् ।

राजनीतिक पहुँचमा योजना बाडफाड हुँदा सानो स्कुल भएर आफूहरूले योजना नपाउने प्रधानाध्यापक विष्ट बताउँछन् । ‘यो भन्दा जिल्ला शिक्षा कार्यालय हुँदा आवश्यकताको आधारमा योजनाहरू दिइन्थ्यो । जहाँ विद्यालय भवनको आवश्यक छ त्यहाँ विद्यालय भवन दिइन्थ्यो । खानेपानीको योजना दिइन्थ्यो । अहिले राष्ट्रपति शैक्षिक सुधार कार्यक्रम भन्छ सानो विद्यालयको पहुँच नै छैन’ उनी भन्छन् ।

वडाले एक वर्षमा छुटाउने एक÷डेढ लाख रुपैयाँ केही नहुने उनको भनाइ छ । प्रदेश सरकारबाट अहिलेसम्म एक रुपैयाँ पनि नपाएको उनले दुखेसो पोखे । राज्यले ठुला विद्यालयहरूलाई नमुना विद्यालय बनाउने भन्दै रकम फालाफाल दिने गरेको भएपनि साना विद्यालयलाई केही पनि नदिने गरेको उनको दुखेसो छ ।

संघीय संरचना आएपछि विद्यालयमा एउटा पनि भौतिक संरचना नपाएको उनले बताए । यस विद्यालयमा सामान्यतया गरिबीका रेखामुनि रहेका बालबच्चाहरूको संख्या धेरै छ । उनीहरूले अधिकारका लागि आवाज उठाउनै सक्दैनन् । स्थानीय सरकार गठन भइसकेपछि अहिलेसम्म सो विद्यालयमा स्थानीय तहका प्रमुख पुग्न सकेका छैनन् । स्थानीय शिक्षकका बालबालिकाहरू पनि यसै विद्यालयमा पठन–पाठन गर्ने गरेका छन् ।

देउसी–भैली खेलेर आर्थिक संकलन
विद्यालयले दशैँ बिदामा देउसी भैलो कार्यक्रम खेलेर अपेक्षा गरेको भन्दा बढी रकम सञ्चालन समेत गरेको उनले बताए । त्यस रकमबाट विद्यार्थीका लागि चाहिने शैक्षिक क्रियाकलापका लागि डे«सहरु किनेको र बचेको रकम विद्यालयलाई चाहिने आवश्यक सामाग्री किने उनले बताए ।

‘गरिब केटाकेटीहरू छन् । १०÷१२ जना जसलाई किताब किन देखि स्कुल डे«स किन समेत समस्या हुने । तिनीहरूका लागि सम्बन्धित निकायमा पहल गर्न गरेका छौँ,’ उनले भने । शिक्षक शिक्षिका मिलेर उनीहरूको किताब किनिदिने गरेको उनले बताए ।