कैलाली । आज भाद्र शुक्ल पक्षको पहिलो आइतबार । यस आइतबारलाई थारु समुदायले बर्का अट्वार अर्थात् । अट्वारी वर्पको रुपमा बनाइरहेका छन् । दुई दिनदेखि थारु समुदायमा अट्वारी पर्वको रौनक छ ।

शनिबार नजिकको नदी, खोला र तालमा माछा मारेर शनिबार राति दर खाएपछि थारु समुदायका पुरुषहरुले आज ब्रत बसेका छन् । घर घरमा अट्वारी पर्वका परिकारहरु पुरी, खुर्मा, अण्डीको रोटी लगायत पाक्न थालेका छन् ।

दिनभरि पकाइसकेपछि अपरान्ह अग्नीदेवताको पुजा गरी एक भाग दिदीबिहीनका लागि छुट्याएर सो परिकार खाने चलन छ ।
यो पर्व बनाउनका लागि सुदूरपश्चिम प्रदेश र लुम्बिनी प्रदेश सरकारले सार्वजनिक बिदा दिएका छन् ।
अट्वारी पर्व सुदूरपश्चिमका कैलाली र कञ्चनपुर जिल्लाका साथै लुम्बिनी प्रदेशको दाङ, बाँके, बर्दिया र कर्णाली प्रदेशको सुर्खेत जिल्लामा बसोबास गर्ने थारु जातिले अट्वारी पर्व मनाउँदै आएका छन् ।
अट्वारी थारु समुदायको नितान्त मौलिक पर्व हो । अट्वारी पर्वमा थारु जातिले महाभारतका प्रमुख पात्र पाँच पाण्डवमध्येका माइलो भाइ भीमको पनि श्रद्धापूर्वक पूजाआजा गर्दछन् । ‘भेंवा’ को नामले थारु जातिले पुकारेर थारु समुदायमा पूजा गरिन्छ ।

थारु समुदायमा रहँदै आएको प्रचलित किंवदन्ती अनुसार कुनै बेला भेवा भीम घुम्दै जाँदा तराई थारु बसोबास गरेको ठाउँ मा पुगेका थिए । सो किंवदन्ती अनुसार उक्त तराई क्षेत्रमा एउटा राक्षसले उत्पात मच्चाउने, दुःख दिने, चेलीहरूमाथि जबरजस्ती गर्ने कामलाई तीव्रता दिएका थिए । ती सबै समस्याबाट भीमले मुक्त गरेको हुँदा उनको सम्झनामा अट्वारी पर्व मनाउने प्रचलन थारु समुदायमा रही आएको हो ।

अर्को किंवदन्ती अनुसार एक समयमा द्रोपदीसहित पाँच पाण्डवहरू सुर्खेतको काँक्रेविहार घुम्न पुगेका थिए । थारु राजा दंगीशरण र पाँच पाण्डवबीच निकै घनिष्ठता बढेको थियो ।

एक समय, भीमले रोटी पकाइरहँदा राजा दंगीशरणको राज्यमाथि शत्रुले आक्रमण गरे । बलवान र पराक्रमी भीमले टावामा रोटी हालेर सहयोग गर्न जाँदा गाउँभरिका मानिसहरू टावामा हालेको उनको रोटी पल्टाउने प्रयास गरे तर सकेन ।

अन्ततः भीमले राजा दंगीशरणलाई सहयोग पश्चात् फर्केपछि मात्रै टावाको रोटी झिकेको भनाई छ । उक्त सहयोग गरेको दिन आइतबार परेकोले पनि अट्वारी पर्व आइतबार मनाउने प्रचलन कायम भएको थारु बुढापाकाहरू बताउँछन् ।

सामान्यतया अट्वारी पर्व कृष्ण जन्माष्टमी पर्वपछिको पूर्णिमा भएको पहिलो आइतबार मनाइन्छ । आइतबार भन्दा अघिल्लो राती शनिबार दर खाने र आइतबार आधा दिनसम्म व्रत बस्ने गरिन्छ ।

व्रत बसेको दिन पूजा सकेर फलफूल मात्रै उपभोग गरिन्छ । तर सूर्यास्तपछि खानपान पुरै बन्द गर्नु पर्ने हुन्छ । त्यसपछि, सोमबार बिहानै पूजापाठ अर्थात् ‘फरहार’ गरिन्छ ।

बनाइएको विभिन्न परिकारहरूलाई दुई भागमा छुट्टाछुट्टै छुट्यान्छ । छुट्याएको भाग चेलीबेटीहरूलाई अग्रासन कोसेली  स्वरूप दिनको लागि राखिन्छ भने एक भाग व्रतालुहरूले उपभोग गर्नुपर्छ । जसलाई फरहार भन्ने गरिन्छ ।

विधिपूर्वक सोमबार बिहानै पनि पूजापाठ गरेपछि फरहार गरेर भोजन ग्रहण पश्चात् अग्रासन दिन जाने प्रचलन रहेको छ ।

उता विवाहित चेलीबेटीहरू माइती घरको अग्रसनको पर्खाइमा बसेका हुन्छन् । भनिन्छ, विवाहित चेलीहरू माइती घरबाट दाजुभाइले दिन जाने अग्रसनले नै आफ्नो भोक मेट्ने गर्दछन् ।

विभिन्न परिकारको पोकोसहित अग्रसन दिन जाने दाजुभाइ दिदीबहिनीलाई विवाहित चेलीहरू मान सम्मान गर्ने उत्तिकै चलन थारु समुदायमा रहेको छ । जसले गर्दा थारु समुदायमा अट्वारी पर्वलाई नारी सम्मान र भाइचाराको प्रतीकको रूपमा लिने गरेको थारु नागरिक समाज कैलालीका संयोजक दिलबहादुर चौधरी बताउँछन् ।