कैलाली- भूमिगत जलस्रोतको भण्डारण र प्रयोगमा सावधानी अपनाउनुपर्नेमा विज्ञहरुले जोड दिएका छन् । धनगढी उपमहानगरपालिकाले भूमिगत जलस्रोतको पुनर्भरण सम्बन्धित कार्यक्रममा भविष्यमा पानीको हाहाकार हुन नदिन पुनर्भरणका योजना कार्यान्वयन गर्न आग्रह गरिएको छ ।

तराई क्षेत्रमा घना बस्ती बढेसँगै भूमिगत पानीको अत्याधिक दोहन हुने भएकाले दीगो पुनर्भरणका लागि सरकारले नीतिगत र कानून व्यवस्था गर्नुपर्ने भूमिगत जलस्रोत विज्ञ मोतिलाल रिजालले बताए । ‘तराई क्षेत्रमा भूमिगत पानीको अधिक प्रयोग र पुनर्भरणको कुनै योजना नहुँदा भविष्यमा पानीको संकट आउने जोखिम छ ।

पानीको दोहन मात्रै भइरहेको अहिले अवस्थालाई सम्बोधन गर्न स्थानीय तह र प्रदेश सरकार मिलेर भूमिगत पानीको उपभोग र पुनर्भरणका लागि मिलेर काम गर्नु आवश्यक छ ।’

धनगढी उपमहानगरपालिकाले भने यो वर्षबाट भूमिगत जलस्रोतको पुनर्भरणका लागि काम गर्ने नीति तय गरेको छ । धनगढी नगर क्षेत्रको भूमिगत पानीको भण्डार कायम राख्न उपमहानगरले आवश्यक काम थाल्ने नीतिगत निर्णय गरिसकेको छ ।

भूमिगत पानीको सञ्चितीमा कमि आएर खानेपानीको समस्या नआओस् भनेर धनगढी उपमहानगरले भूमिगत पानीको भण्डारको दीगो उपभोग र प्राकृतिक तथा कृत्रिम पुनर्भरणका लागि हरेक घरमा सोकपिट बनाउनुपर्ने भूमिगत जलस्रोत विज्ञ रिजालले बताए ।

सुदूरपश्चिममा वर्षमा औसत १ सयदेखि एक सय ५० दिन पानी पर्छ । वर्षा र खोलानालाको पानीले भूमिगत पानीको पुनर्भरण गर्न सहयोग गर्छ । पानी पुनर्भरण एक सयदेखि एक सय ५० दिनसम्म हुने र बाँकी समय पानी दोहन मात्रै हुने गरेको छ ।

जमिन भित्रको पानी प्राकृति मुल, ह्याण्डपम्प, ट्युबवेल, कुवा तथा खानेपानीका लागि निरन्तर प्रयोग भइरहेको छ । बढी जनघनत्व भएको धनगढीमा पुनर्भरणभन्दा भूमिगत पानीको दोहन बढी छ ।

पुनर्भरणका लागि पोखरी, तलाउ र पानी सोस्ने खाल्टो बनाउने निति उपमहानगरले लिएको नगर उपप्रमुख कन्दकलाकुमारी रानाले बताए । ‘हरेक घरबाट निस्कने पानी तथा वर्षाको पानीलाई पुनर्भरणका लागि प्रयोग गर्ने नीति लिएको छ ।

हामीले भूमिगत जल भण्डारणको अवस्था सुधार गर्न काम गर्ने नीति लिएका छौँ । उपमहानगरले हरेक घरबाट निस्कने र वर्षाको समयमा छतबाट आउने पानी भूमिगत पानीको सतह बढाउन पानी सोस्ने खाल्डो बनाउनुपर्ने नियम लागु गरेको छ ।

अब बन्ने घरमा सोकपिट बनाउनु अनिवार्य बनाएका छौँ,’ उपप्रमुख कन्दकलाकुमारी रानाले बताइन् । अहिले पनि धनगढीको विभिन्न टोल तथा बस्तीहरूमा गाडिएका ह्याण्डपम्पमा पानी आउन छोडेको छ भने खानीपानी योजनाले जोडेका बोरिङमा पनि पानी कम आउन थालेको छ । धनगढीमा घना बस्तीको विकाससँगै वर्षाको पानी रिचार्ज नहुने तर भूमिगत पानीको अत्यधिक दोहन बढेको छ ।