धनगढी- कैलालीमा लोपोन्मुख कठरिया भाषा संरक्षणमा जोड दिइएको छ । भाषा संरक्षणका लागि कठरिया समुदायको बसोबास रहेका गाउँमा ‘कठरिया भाषा सरासर लेख्ने र पढ्ने’ कक्षा सञ्चालन गरिएको हो ।
हिमाली आदिवासी समाज काठमाण्डौँ र कठरिया समाज नेपालको सहकार्यमा जिल्लाका विभिन्न पालिकामा रहेका कठरिया समुदायका पन्ध्र वटा गाउँमा कक्षा सञ्चालन गरिएको हिमाली आदिवासी समाजका फिल्ड सुपरभाइजर टीआर कठरियाले जानकारी दिए ।

उनका अनुसार हरेक गाउँमा एक महिना कक्षा सञ्चालन गरिएको र हरेक कक्षामा नेपालीमा पढ्न र लेख्न सक्ने २५ देखि ३० जना कठरिया समुदायका युवायुवतीको सहभागिता रहेको थियो । कठरिया भाषाका तालिम प्राप्त १५ जना प्रशिक्षकबाट कक्षा सञ्चालन गरिएको उनले जानकारी दिए । कक्षा वैशाख पहिलो साताबाट सुरु गरिएको र जेठ २३ गतेसम्म सञ्चालन भएको कठरियाले बताए ।

घोडाघोडी नगरपालिका, बर्दगोरिया गाउँपालिका, जोशीपुर गाउँपालिका,जानकी गाउँपालिका, भजनी नगरपालिका र कैलारी गाउँपालिकाका विभिन्न वडाका कठरिया जातिको बसोवास रहेका गाउँमा कक्षा सञ्चालन गरिएको उनले जानकारी दिए । उनका अनुसार उक्त पालिकाकाका कठरिया समुदायको बसोबास रहेका बगुलहिया,सिसैया,तपा,कोटा, मुडा, कोटातुलसीपुर, सुँगरखाल, भुरुवा, सिम्री, घुसरी गाउँ,लक्कड,मुनुवा,चर्रा,पवेरा र लौसा गाउँमा भाषा कक्षा सञ्चालन गरिएको थियो ।

‘कठरिया भाषा लोप हुने अवस्थामा पुगेको छ । अन्य भाषाको प्रभावले गर्दा पछिल्ला पुस्ताले भाषा बिर्सिने अवस्था भएको छ’, उनले भने, ‘कक्षा सञ्चालन पश्चात पछिल्ला पुस्तामा आफ्नो भाषाको जागरण आएको छ,साथै पुरानो संस्कृतिको संरक्षण गर्नुपर्छ भन्ने जागरण पनि भयो ।’ कठरिया भाषा पढ्न र लेख्न युवापुस्तालाई उत्पे्ररित गर्न भाषा कक्षा सञ्चालन गरिएको उनको भनाइ छ । कठरिया समुदायका बुद्धिजीवीको सुझाव सल्लाहका आधारमा पाठ्यपुस्तक निर्माण गरि कक्षा सञ्चालन गरिएको उनले बताए ।

कठरिया भाषाको कक्षा लिएपछि पढ्न र लेख्न धेरै सजिलो भएको घोडाघोडी नगरपालिका–१२ कोटाकी ईन्द्रा कठरियाले बताइन् । उनले भनिन्–‘पहिले आफ्नै भाषा बोल्दा पनि अल्मलिने हुन्थ्यो,धेरै कुरा थाहा नै थिएन् । कक्षा लिएपछि पढ्न र लेख्न सक्ने भइएको छ ।’

कठरिया भाषा लोप हुन नदिन यसको संरक्षणका लागि ‘कठरिया भाषा सरासर पढ्ने र लेख्ने’ कक्षा सञ्चालन गरिएको कठरिया समाज नेपालका महासचिव जितेन्द्र कठरियाले बताए । उनले भने,–‘हामीले अरु भाषा बोल्दाबोल्दै आफ्नो भाषाको प्रयोग कम गर्न थाल्यौँ । भाषाका साथसाथै आफ्ना पुराना संस्कृतिको बारेमा पछिल्ला पुस्तालाई जानकारी होस् भनेर कठरिया भाषा सरासर पढ्ने र लेख्ने कक्षा सञ्चालन गरेका हौँ ।’ भाषा कक्षाले कठरिया भाषाप्रति कठरिया समुदायमा उत्साह बढेको उनको भनाइ छ ।