धनगढी– सुदूरपश्चिम प्रदेश सरकारको मत्स्य विकास केन्द्रले गत आर्थिक वर्षमा ४ करोड २४ लाख रुपैयाँबराबरको माछाको भुरा बिक्री गरेको छ । माछाको भुरा बिक्रीबाट उक्त वर्ष ४९ लाख सात हजार रुपैयाँ आम्दानी भएको गोदावरी–५, गेटास्थित केन्द्रले जनाएको छ । प्रदेशमा माछा पालनप्रति किसान आकर्षित भएसँगै माछाको भुराको माग पनि बढ्दै गएको केन्द्रले जनाएको छ ।
आर्थिक वर्ष २०७९–८० मा ५० लाख ६६ हजार रुपैयाँमा तीन करोड ६८ लाखका भुरा बिक्री भएको थियो । माछा पालन प्रवर्द्धन गर्ने उद्देश्यले सञ्चालन गरेको केन्द्रले प्रतिगोट २५ पैसादेखि ७५ पैसासम्म किसानलाई उपलब्ध गराउँदै आएको केन्द्रका सूचना अधिकारी सरोजराज रेग्मीले बताए । उनले वार्षिक करोडौंको संख्यामा भुरा उत्पादन भइरहेको भए पनि किसानको मागलाई पुर्याउन नसकिएको बताए ।
पछिल्लो समयमा सुदूरपश्चिम प्रदेशमा माछा पालनप्रति किसान आकर्षित हुँदै गएका छन् भने भारतबाट माछा आयात पनि प्रतिस्थापन भएको छ । प्रदेशमा माछा पालनमा दुई सयभन्दा बढी प्राकृतिक ताल र सयौँ कृत्रिम पोखरीमा व्यावसायिक माछापालन हुँदै आएको छ । माछा पालन वृद्धि भएसँगै भुराको माग बढे पनि किसानको माग धान्ने गरी उत्पादन वृद्धि गर्न नसकिएको रेग्मीले बताए ।
उनले केन्द्रमा रहेको पुरानो संरचना र जनशक्ति अभावको कारण माछाको भुरा उत्पादन बढाउन नसकिएको बताए । उनले माछाको भुरा उत्पादन गर्न थप ह्याचरी, जनशक्ति र केमिकलको व्यवस्था गर्न आवश्यक रहेको बताए । माछाको भुरा उत्पादन गरेर किसानलाई सहुलियत दरमा बिक्री गर्ने उद्देश्यले नेपाल सरकारले ५० वर्षअघि गेटामा मत्स्य विकास केन्द्र स्थापना गरेको थियो ।
सोही बेलाको संरचना र दरबन्दी अनुसार नै अहिले पनि केन्द्रले कार्य सञ्चालन गरिरहेको छ । केन्द्रका अनुसार सुदूरपश्चिम प्रदेशमा माग रहेको भुराको ५० प्रतिशत माग मात्र केन्द्रले धानिरहेको छ भने बाँकी स्थानीय निजी ह्याचरी र केही भुरा भारतबाट आउने गरेका छन् । संघीय राज्य व्यवस्थासँगै प्रदेश सरकार मातहतमा आएको केन्द्रको प्रशासनिक भवन प्रदेश सरकारले निर्माण गरेको छ । एउटा ह्यारी पनि बनाउन थालिएको छ ।
तर निर्माणाधीन ह्यारीको काम सम्पन्न भएपछि उत्पादन केही वृद्धि हुने अपेक्षा गरिएको रेग्मीले बताए । यद्यपि उनले यो मात्रै पर्याप्त नहुने बताए । केन्द्रले सञ्चालन गरेका पोखरीको मर्मत सम्भार समेत गर्न आवश्यक भइसकेको उनको भनाइ छ । पुराना पोखरी मर्मत र निर्माणका लागि प्रदेश सरकारसँग हरेक वर्ष बजेट माग गरे पनि बजेटमा समावेश हुन नसकेको रेग्मीले बताए ।
उनले पोखरीको पुराना मर्मत, नयाँ पोखरी निर्माण र नयाँ ह्याचरी थप गर्न सकिएमा मागको ७० देखि ७५ प्रतिशत भुरा केन्द्रले उपलब्ध गराउन सक्ने बताए । मत्स्य विकास केन्द्रको कुल २० बिघा जमिनमध्ये १२ बिघामा मात्रै पोखरी बनाइएको छ । ती पोखरीमा पालिएका माउ माछाबाट केन्द्रले फागुनदेखि भदौसम्म प्रजनन गराएर सात जातका भुरा उत्पादन गर्दै आएको छ ।
केन्द्रले ग्रास, सिल्भर, कमन, बिगहेड, रहु, नैनी र भाकुर जातका ह्याचलिङ, फ्राई, फिगंरलिङ, एडभान्स फिगरलिङ र इयरलिंग साइजका भुरा सहुलियत दरमा किसानलाई बिक्री गर्दै आएको छ । केन्द्रबाट सुदूरपश्चिमका नौ वटै जिल्ला एवं बर्दिया, सुर्खेत, दाङसम्मका किसानले भुरा खरिद गर्ने गरेका छन् । भुरासँगै विभिन्न जातका माछा समेत उत्पादन गरी केन्द्रले बिक्री गर्दै आएको छ ।
गत आर्थिक वर्ष २०८०–८१ मा सिल्भर र विगहेड जातका माछा २२४ किलो, कमन, ग्रास, रहु, नैनी र भाकुर जातका ७५२ किलो माछा बिक्री गरेको केन्द्रले जनाएको छ । माछा, भुरालगायतका उत्पादन बिक्री गरेर उक्त वर्ष ५३ लाख ६२ करोड रुपैयाँ आम्दानी गरेको सूचना अधिकारी रेग्मीले बताए । उनले अघिल्लो वर्ष ५२ लाख रुपैयाँ आम्दानी भएको पनि जानकारी दिए ।
