कैलालीको धनगढी उपमहानगरपालिका ७ मा रहेको देवहरिया वनस्पति उद्यानको स्थापना २०५६ सालमा भयो । उद्यानभित्र थुप्रै प्रजातिका वनस्पति पाइने गरेका छन। १३ हेक्टर क्षेत्रफलमा फैलिएको जाखोर ताल यही उद्यान भित्र अवस्थित छ । जलकुम्भीका कारण ताल भित्र उम्रिने आदिम प्रजातिका निलो कमल र सेतो कमल हराउन थाले । साउनदेखि असोजसम्म ढकमक्क फुल्ने सो प्रजातीका कमल हराउन थालेपछि ताल भित्र रहेका जलकुम्भी हटाइएको छ । ताललाई पुरानै लयमा फर्काउन अहिले सडेगलेका पात पतिंगरलाई सफा गर्न भ्याइनभ्याइ छ । उद्यान क्षेत्रमा तीन सय प्रजातिका बिरुवालाई लेबलिङ गरिएको छ भने ५० प्रजातिका जलीय वनस्पति रहेका छन । व्यवस्थित रुपमा विकास गर्न सके विश्वकै उत्कृष्ट उद्यान बनाउन सकिन्छ । उद्यानलाई ब्यबस्थित गर्न २ वर्षदेखि मेहनतकासाथ लाग्दै आएका देवहरिया वनस्पति उद्यानका प्रमुख गंगादत्त भट्टको विचारलाई निशाना न्युजले प्रस्तुत गरेको छ ।

देवहरिया वनस्पति उद्यान क्षेत्रभित्र रहेको जाखोर ताल जलकुम्भीका कारण कुरुप जस्तै थियो । आजभोलि जलकुम्भी उखेलेका छौँ । जस्का कारण फूलफुल्ने वनस्पती आदिम प्रजातिका निलो र सेतो कमल हराउन थालेको अवस्था रह्यो । ताल भित्र पाइने जंगली धान लोप हुँदै गएको अस्था थियो । हामीले दिन रातको मेहनतले उम्रेका जलकुम्भीलाई उखेल्यौँ । उखेलेर फालेका छौँ । हामीलाई के विश्वास छ भने ताल पहिलाको जस्तै लयमा फर्किन्छ । तालमा बिगत जस्तै जलीय वनस्पति र जलीय प्राणीको पुनस्स्थापना हुन्छ । हुन त सो क्षेत्रमा रहेका मानिसहरुले तालमा माछा मार्ने, बाहिरबाट फोहर ल्याउनाले ताल कुरुप बनेको हामीलाई महसुस थियो । ताल क्षेत्रमा बाह्य मानिसलाई आउन नदिन प्रहरी प्रशासनलाई जानकारी गर्यौँ ।

केही कम त भयो अझै सोचे जस्तो भएको छैन । प्रकृतिले दिएको उदगमस्थल सो उद्यानमा ३ सय ५० प्रजातिका वनस्पतिलाई लेबलिङ गरेको छौँ । लगभग निकट भबिष्यमै एक हजार प्रजातिका बिरुवालाई लेबलिङ गर्ने लक्ष्य लिएका छौँ । झार रुखहरुको अनुसन्धा गर्ने हो भने एक हजार प्रजातिका वनस्पती यहाँ छन ।

कृषि, वन विज्ञानमा अध्यनरत स्नातक तहका विद्यार्थी यो क्षेत्रमा रिसर्च गर्न आउने गरेका छन । कैलाली बहुमुखी क्याम्पसमा अध्यनरत विद्यार्थीहरु पनि रिसर्च गर्न आउने गरेका छन । यहाँको मौसमा हुर्केका स्वस्थानीय र बाह्य मौसममा हुर्केका परस्थानीय वनस्पतीको भण्डारण गर्ने ठाउको विकास गर्ने हाम्रो लक्ष्य हो ।

यस्लाई लिभिङ्ग जिन बैंकको रुपमा विकास गर्नाले विद्यार्थीलाई रिसर्च गर्न सहज हुने हुन्छ । । गुणस्तरीय बिरुवा छनौट गर्न समय लाग्छ एकै चोटी नागरिकले नाफा भएको देख्दैनन विसतारै नतिजा दिने हो । नतिजा दिएपछि मात्र थाहा हुन्छ । शिक्षा अहिले किताबमा मात्र सीमित छ प्राविधिक रुपमा छैन । यो क्षेत्र भनेको १ सय ५० हेक्टर क्षेत्रमा फैलिएको छ ।

यस्लाई उत्कृष्ट बोटयानिक गार्डेनको विकास गर्नाले वन विज्ञान,कृषि,फार्मेसीमा अध्ययनरत विद्यार्थीलाई विद्यावारिधीको शिक्षा हाँसिल गर्न सहज हुने छ । यो उद्यानलाई विश्वकै उत्कृष्ट बनाउन सकिन्छ मेरो ध्यान त्यतैतिर तानिएको छ । पद्धतिमा जान सक्यौँ भने यस क्षेत्रको विकास हुन बेर लाग्ने छैन सम्भावना छ । हामी लागेका छौँ । सबैले सोच्न जरुरी छ । स्थानीय र प्रदेश सरकारले आर्थिक व्यवस्थापन गर्न सके यो क्षेत्रको विकास हुन धेरै समय लाग्ने छैन ।